دومین نشست تخصصی «بازآفرینی شهری در آینه جنگ» برگزار شد/ میراث فرهنگی، قربانی خاموش جنگها
به گزارش خبرنگار شرکت بازآفرینی شهری ایران، دومین نشست از سلسلهنشستهای تخصصی «بازآفرینی شهری در آینه جنگ» با موضوع «حفاظت از بناها و بافتهای تاریخی در مواجهه با جنگ» بهصورت حضوری و مجازی برگزار شد. در ابتدای این نشست مرضیه حکمت، عضو هیات علمی دانشگاه هنر اصفهان و مدیر گروه میراث و گردشگری، در سخنانی به تشریح سیر تحول حقوقی حمایت از میراث فرهنگی در مخاصمات مسلحانه پرداخت و اظهار کرد: حقوق جنگ، عمدتا تحت تاثیر ادبیات نظامی شکل گرفته و پیامدهای ثانویه و ماندگار آن، بهویژه در حوزه میراث فرهنگی، کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
وی با تاکید بر اینکه بناهای تاریخی حافظه جمعی بشریت هستند، افزود: این آثار تاریخی، بنیان هنجارها و رفتارهای اجتماعی ساکنان را شکل میدهند و تخریب آنها تنها نابودی یک سازه نیست، بلکه آسیب به هویت و حافظه تاریخی ملتهاست.
حکمت با اشاره به تجربه ایران در دوران جنگ تحمیلی گفت: در سال ۱۳۶۳ مسجد جامع اصفهان و پس از آن کاخ آپادانا در شوش هدف بمباران قرار گرفتند و این نخستین مواجهه جدی ایران با تخریب میراث فرهنگی در جنگ بود. با وجود نیاز جدی کشور به سازوکارهای حقوقی برای جلوگیری از تخریب میراث فرهنگی، هنوز دستورالعملی یکپارچه در این زمینه وجود ندارد.
او ادامه داد: در جهان، «کد لیبر» نخستین سنگبنای حقوقی حفاظت از میراث فرهنگی در جنگ محسوب میشود؛ بر مبنای این سند، تخریب میراث فرهنگی نه صرفا یک جرم نظامی، بلکه مصداق جنایت علیه بشریت تلقی میشود. همچنین پس از جنگ جهانی دوم و برای تکامل نظام حفاظت از میراث فرهنگی، ساختار مدرن «سپر آبی» شکل گرفت.
این پژوهشگر حوزه میراث فرهنگی با اشاره به تاسیس یونسکو در سال ۱۹۴۵ خاطرنشان کرد: جهان پس از جنگ دریافت که مقررات پیشین برای حفاظت از میراث فرهنگی بهشدت ناکافی بودهاند و در همین راستا نخستین معاهده جهانی تخصصی در این حوزه تدوین شد.
وی همچنین از آسیب دیدن ۱۴۰ بنای میراثی در ۲۰ استان کشور طی جنگ اخیر خبر داد و گفت: در این زمینه شکایت حقوقی ثبت شده است. در جریان حمله به استانداری اصفهان نیز حریم تاریخی صفوی هدف قرار گرفت و موزه هنرهای تزئینی اصفهان و بخشهایی از مجموعه چهلستون آسیب دیدند.
در ادامه نشست سید بهشید حسینی، عضو هیات علمی دانشگاه هنر ایران و صاحبنظر حوزه پدافند غیرعامل، با اشاره به تجربه تخریب هویتی در جنگهای عراق و افغانستان، بر ضرورت افزایش حساسیت و آمادگی نهادهای مسوول برای حفاظت از میراث فرهنگی تاکید کرد.
وی با تعمیم این تجربهها به جنگ اخیر اظهار داشت: هدف قرار دادن مراکز فرهنگی، تاریخی و علمی، بخشی از جنگ هویتی علیه ملتهاست و حفاظت از این مراکز نیازمند برنامهریزی و هماهنگی جدی میان دستگاههای مسوول است.
در بخش دیگری از این نشست، عبدالرضا گلپایگانی معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل شرکت بازآفرینی شهری ایران از ارایه پیشنهادی به معاون اول رئیسجمهور درباره نحوه مواجهه با بناهای هویتی و ارزشمندی که در جریان جنگ آسیب دیدهاند؛ خبر داد.
وی با اشاره به «مدرسه میناب» بهعنوان یکی از مهمترین این بناها گفت: مدرسه میناب نماد مظلومیت مردم ایران و دانشآموزانی است که قربانی اقدامات ددمنشانه آمریکا و اسرائیل شدند. بر همین اساس مقرر شده است دبیرخانهای تخصصی برای این مدرسه تشکیل شود تا وظایف دستگاههای مختلف در حوزه حفاظت، بازآفرینی و مستندسازی بهصورت دقیق تعریف شود.
گلپایگانی همچنین حمله به مراکز دانشگاهی را بخشی از پروژه تخریب هویتی دانست و افزود: دشمن با هدف قرار دادن مراکز علمی و فرهنگی، به دنبال آسیبزدن به حافظه تاریخی و سرمایه اجتماعی کشور است. باید از تجربه جنگهای مختلف جهان بهره بگیریم تا روایت این روزها برای نسلهای آینده باقی بماند و به بخشی از حافظه تاریخی ملت ایران تبدیل شود.
وی تاکید کرد: جنگ اخیر نقطه عطفی در تاریخ ایران است و ضروری است با برنامهریزی صحیح، تجربه مقاومت و پایداری مردم ایران برای نسلهای آینده ثبت و حفظ شود.
در پایان این نشست، حاضران به طرح پرسشها و دیدگاههای خود درباره راهکارهای حفاظت از میراث فرهنگی در شرایط بحرانی و جنگی پرداختند.
